13 maja 2026 r. w ramach projektu TriLand – Transgranicznego Centrum Transformacji odbyla się wycieczka studyjna do niemieckich Łużyc Dolnych. Celem wyjazdu było poznanie rozwiązań na terenach pokopalnianych oraz zebranie inspiracji przydatnych do wyznaczania kierunków rozwoju po polskiej stronie pogranicza. Na początku trasy zaprezentowano perspektywę z wieży widokowej przy Schwerer Berg na kopalnię odkrywkową Nochten i przekształcony przez eksploatację krajobraz.

Kolejnym punktem był Park Głazów Narzutowych w Nochten, gdzie w atrakcyjny sposób przedstawiono geologiczną historię Saksonii oraz różnorodność roślin z różnych stref klimatycznych. Zaprezentowany model łączenia rekultywacji z edukacją i turystyką pokazał, jak budować nową tożsamość miejsca i ofertę przyjazną mieszkańcom oraz odwiedzającym. 

Następnie, podczas wspólnego posiłku w kompleksie Schwarze Pumpe, umożliwiono wymianę obserwacji dotyczących udziału mieszkańców w  procesach transformacyjnych i codziennych aspektów przemiany gospodarczej regionu.

Centralnym elementem programu była wizyta w Industriepark Schwarze Pumpe przeprowadzona z udziałem Alexandra Scharfenberga zarządzającego terenem (ASG GmbH). Przedstawiono historię przemian jednego z kluczowych w Niemczech kompleksów przemysłowo-energetycznych na styku Brandenburgii i Saksonii, omówiono wyzwania, osiągnięte rezultaty oraz plany dalszego rozwoju. Szczególną uwagę zwrócono na kierunki technologiczne, takie jak nowe generacje magazynowania energii (m.in. baterie krzemowo-węglowe i bazujące na soli), rozwój biogazowni oraz inicjatywy wspierające wykorzystanie wodoru. Zademonstrowano, w jaki sposób planowanie przestrzenne, zarządzanie terenami postindustrialnymi i współpraca firm tworzą ekosystem sprzyjający zielonej transformacji.

Na zakończenie zaprezentowano przykład rekultywacji ukierunkowanej na turystykę i rekreację nad jeziorem Bärwalder See, gdzie marina i pływające domy ilustrują nowe funkcje dawnych wyrobisk. Proces napełniania akwenu prowadzony w latach 1997–2007 pozwolił przekształcić teren pokopalniany w atrakcyjną przestrzeń publiczną i element dywersyfikacji lokalnej gospodarki.

Wyjazd pozwolił na wyciągnięcie konkretnych wniosków. Po pierwsze – skuteczna transformacja wymaga długofalowej strategii, etapowania działań i ścisłej koordynacji między samorządami, biznesem i środowiskiem naukowym. Po drugie – skala przedsięwzięć w obszarze infrastruktury, rekultywacji i tworzenia nowych parków przemysłowych wymaga wsparcia ze strony administracji centralnej oraz stabilnych ram regulacyjno-finansowych. Po trzecie – powodzenie przemian zależy od postawienia w centrum czynnika ludzkiego; od edukacyjnych form rekultywacji po ofertę rekreacyjną, co buduje akceptację społeczną i sprawiedliwy charakter zmiany. Uczestnicy podkreślali również wartość współpracy transgranicznej

Autor: M. Jaskólski/ K. Hartmann-Wóycicka

Fot.: TriLand